Δεν αρκεί να έχεις λογαριασμό στο ChatGPT

Τι σημαίνει πραγματική ετοιμότητα για την ΤΝ — για ένα άτομο και για μια εταιρεία ή έναν οργανισμό

Το να έχεις λογαριασμό στο ChatGPT ή σε οποιοδήποτε άλλο “εργαλείο” όπως το Claude, το Krogk, το Gemini ή κάποιο αντίστοιχο Ασιατικό, δεν σημαίνει ότι είσαι έτοιμος για την τεχνητή νοημοσύνη. Ούτε το να χρησιμοποιεί μια εταιρεία μερικά εργαλεία ΤΝ σημαίνει ότι έχει αποκτήσει τις προϋποθέσεις για να τα αξιοποιήσει με συνέπεια, ασφάλεια και πραγματική αξία.

Η εξοικείωση με ένα εργαλείο είναι ένα πρώτο βήμα. Η ετοιμότητα είναι κάτι πολύ ευρύτερο.

Αφορά το αν κατανοούμε τι μπορεί να κάνει η ΤΝ, πού μπορεί να αποτύχει, πώς εντάσσεται στην εργασία μας, ποια δεδομένα απαιτεί, ποια όρια χρειάζονται και ποιος εξακολουθεί να έχει την ευθύνη όταν μια απόφαση βασίζεται σε αυτήν.

Και εδώ υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση: άλλο πράγμα είναι η ετοιμότητα ενός ατόμου και άλλο η ετοιμότητα μιας εταιρείας ή ενός οργανισμού.

Για το άτομο, η αφετηρία είναι η κατανόηση

Ένας άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιεί καθημερινά ένα σύστημα ΤΝ και παρ’ όλα αυτά να μην κατανοεί ιδιαίτερα καλά πώς λειτουργεί ή πού βρίσκονται τα όριά του.

Η προσωπική ετοιμότητα αρχίζει από κάτι αρκετά απλό: να γνωρίζουμε τι μπορεί να κάνει καλά ένα τέτοιο σύστημα, τι δεν μπορεί να εγγυηθεί και πότε μια απάντησή του χρειάζεται έλεγχο.

Η ευχέρεια στη χρήση δεν ταυτίζεται με την κατανόηση.

Ένα σύστημα μπορεί να γράψει ένα εξαιρετικά πειστικό κείμενο και ταυτόχρονα να περιέχει ανακριβή στοιχεία. Μπορεί να προτείνει μια φαινομενικά λογική λύση χωρίς να γνωρίζει κρίσιμες παραμέτρους του προβλήματος. Μπορεί ακόμη και να ενισχύσει τη δική μας αρχική άποψη αντί να μας βοηθήσει να την εξετάσουμε.

Η ετοιμότητα επομένως απαιτεί μια σχέση με την ΤΝ που δεν είναι ούτε άκριτη ούτε φοβική.

Η πραγματική χρήση αρχίζει όταν παύει να είναι πείραμα

Σχεδόν όλοι μπορούν σήμερα να ζητήσουν από ένα μοντέλο να γράψει ένα email, να συνοψίσει ένα κείμενο, να προτείνει ιδέες ή να οργανώσει πληροφορίες.

Το πιο ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: έχει ενταχθεί η ΤΝ με πραγματικό τρόπο στη δουλειά μας;

Υπάρχουν εργασίες στις οποίες γνωρίζουμε πότε μας βοηθά; Έχουμε αναπτύξει έναν σταθερό τρόπο συνεργασίας μαζί της; Μπορούμε να κρίνουμε αν το αποτέλεσμα είναι πράγματι καλύτερο ή αν απλώς παράχθηκε γρηγορότερα;

Η ωριμότητα αρχίζει όταν η χρήση αποκτά σκοπό.

Και αυτό έχει μικρότερη σχέση με την αναζήτηση της «τέλειας εντολής» και μεγαλύτερη με την ικανότητα να διατυπώνουμε σωστά ένα πρόβλημα, να δίνουμε το απαραίτητο πλαίσιο και να αξιολογούμε όσα επιστρέφει το σύστημα.

Οι δεξιότητες δεν είναι μόνο τεχνικές

Η ετοιμότητα για την ΤΝ δεν απαιτεί από όλους να γίνουν προγραμματιστές ή ειδικοί στα μοντέλα.

Απαιτεί όμως νέες δεξιότητες.

Να μπορούμε να εξηγούμε με σαφήνεια τι θέλουμε. Να σπάμε ένα σύνθετο πρόβλημα σε μικρότερα βήματα. Να εντοπίζουμε τι λείπει από μια απάντηση. Να ζητάμε εναλλακτικές οπτικές. Να επανερχόμαστε όταν το αποτέλεσμα είναι μέτριο αντί να το αποδεχόμαστε ως τελικό.

Κυρίως, απαιτεί να διατηρούμε τη δική μας κρίση ενεργή.

Η ΤΝ μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την ικανότητά μας να αναλύουμε, να γράφουμε, να ερευνούμε και να οργανώνουμε πληροφορίες. Δεν αφαιρεί όμως την ανάγκη να γνωρίζουμε τι προσπαθούμε να πετύχουμε.

Η προσωπική ετοιμότητα είναι κυρίως υπόθεση κρίσης

Ίσως η σημαντικότερη δεξιότητα να μην είναι το πόσο γρήγορα χρησιμοποιούμε την ΤΝ, αλλά το αν γνωρίζουμε πότε πρέπει να την εμπιστευτούμε και πότε όχι.

Χρειάζεται να μπορούμε να ξεχωρίζουμε το γεγονός από την πιθανή υπόθεση, να ελέγχουμε κρίσιμες πληροφορίες και να αναγνωρίζουμε τις περιπτώσεις όπου το σύστημα δεν διαθέτει αρκετό πλαίσιο για να απαντήσει αξιόπιστα.

Χρειάζεται επίσης να γνωρίζουμε ποια προσωπικά, εμπιστευτικά ή επαγγελματικά δεδομένα δεν πρέπει να μοιραζόμαστε και πότε μια απόφαση απαιτεί ανθρώπινη έγκριση.

Για ένα άτομο, λοιπόν, η ετοιμότητα αφορά κυρίως πέντε πεδία:

κατανόηση, ουσιαστική χρήση, δεξιότητες, κριτική σκέψη και ασφαλή όρια.

Για μια εταιρεία τα πράγματα είναι διαφορετικά

Μια εταιρεία μπορεί να διαθέτει πολλούς ανθρώπους που χρησιμοποιούν αποτελεσματικά εργαλεία ΤΝ και παρ’ όλα αυτά η ίδια να βρίσκεται σε πολύ πρώιμο στάδιο ετοιμότητας.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο συνηθισμένα σημεία σύγχυσης.

Η προσωπική εξοικείωση των εργαζομένων δεν ισοδυναμεί με οργανωτική ετοιμότητα.

Σε έναν οργανισμό εμφανίζονται διαφορετικού τύπου ερωτήματα.

Πού ακριβώς μπορεί η ΤΝ να δημιουργήσει αξία; Ποιες διαδικασίες αξίζει να αλλάξουν; Τι δεδομένα απαιτούνται; Ποιος έχει πρόσβαση σε αυτά; Ποιος αποφασίζει ποια εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν; Πότε απαιτείται ανθρώπινη έγκριση; Ποιος έχει την ευθύνη όταν κάτι πάει στραβά;

Αυτά δεν είναι πλέον ερωτήματα χρήσης ενός εργαλείου.

Είναι ερωτήματα διοίκησης.

Στρατηγική πριν από την τεχνολογία

Η αγορά ενός συστήματος ΤΝ δεν αποτελεί στρατηγική.

Ούτε αποτελεί στρατηγική η γενική απόφαση ότι «πρέπει να χρησιμοποιήσουμε περισσότερο ΤΝ».

Ένας οργανισμός είναι περισσότερο έτοιμος όταν έχει εντοπίσει συγκεκριμένα προβλήματα στα οποία η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει αξία και έχει αποφασίσει πώς αυτή η αξία θα μετρηθεί.

Σε μια περίπτωση μπορεί να είναι η ταχύτερη εξυπηρέτηση πελατών. Σε άλλη η καλύτερη επεξεργασία πληροφοριών, η υποστήριξη αποφάσεων, η αυτοματοποίηση διοικητικών εργασιών ή η ενίσχυση της παραγωγικότητας.

Η τεχνολογία έρχεται μετά το πρόβλημα που θέλουμε να λύσουμε.

Δεδομένα και διαδικασίες

Η συζήτηση για την ΤΝ συχνά εστιάζει στα μοντέλα. Στην πράξη, όμως, μεγάλο μέρος της οργανωτικής ετοιμότητας βρίσκεται σε πολύ πιο πεζά ζητήματα.

Είναι τα δεδομένα αξιόπιστα; Είναι προσβάσιμα; Υπάρχουν σαφείς διαδικασίες; Ξέρουμε ποιος είναι υπεύθυνος για τι;

Ένας οργανισμός με κατακερματισμένα δεδομένα, ασαφείς ροές εργασίας και ανεπίσημους τρόπους λήψης αποφάσεων δύσκολα θα μετατρέψει την ΤΝ σε σταθερό επιχειρησιακό πλεονέκτημα.

Μπορεί να δημιουργήσει εντυπωσιακές δοκιμές. Πολύ δυσκολότερα θα δημιουργήσει αξιόπιστα συστήματα.

Οι άνθρωποι παραμένουν στο κέντρο

Η οργανωτική ετοιμότητα δεν είναι μόνο θέμα τεχνολογίας και δεδομένων.

Είναι και θέμα ανθρώπων.

Οι εργαζόμενοι χρειάζεται να κατανοούν τι αλλάζει στη δουλειά τους, να έχουν τη δυνατότητα να μάθουν και να πειραματιστούν και να γνωρίζουν ποια χρήση της ΤΝ θεωρείται αποδεκτή.

Η εκπαίδευση επίσης δεν μπορεί να είναι ίδια για όλους.

Άλλες ανάγκες έχει ένα διοικητικό στέλεχος, άλλες ένας αναλυτής, άλλες κάποιος που εργάζεται στην επικοινωνία, στις πωλήσεις ή στην εξυπηρέτηση πελατών.

Η πραγματική προσαρμογή αρχίζει όταν η τεχνολογία εντάσσεται στους συγκεκριμένους ρόλους και στις πραγματικές εργασίες των ανθρώπων.

Χωρίς κανόνες, η ταχύτητα μπορεί να γίνει κίνδυνος

Όσο περισσότερο χρησιμοποιείται η ΤΝ, τόσο περισσότερο χρειάζονται σαφή όρια.

Ποια δεδομένα μπορούν να εισάγονται σε εξωτερικά συστήματα; Ποιος εγκρίνει μια εφαρμογή; Πότε πρέπει να παρεμβαίνει άνθρωπος; Πώς καταγράφονται οι αποφάσεις; Τι συμβαίνει όταν εντοπιστεί λάθος ή περιστατικό ασφάλειας;

Η διακυβέρνηση συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι που έρχεται μετά την καινοτομία.

Στην πραγματικότητα αποτελεί προϋπόθεση για να μπορεί η καινοτομία να επεκταθεί χωρίς να δημιουργεί ανεξέλεγκτο κίνδυνο.

Η ηγεσία είναι μέρος της ετοιμότητας

Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση που αφορά κυρίως τους οργανισμούς.

Η διοίκηση πρέπει να αποφασίσει αν αντιμετωπίζει την ΤΝ ως ακόμη μία αγορά λογισμικού ή ως αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο οργανισμός.

Η δεύτερη εκδοχή είναι πολύ πιο απαιτητική.

Χρειάζεται σαφής κατεύθυνση, χώρος για ελεγχόμενο πειραματισμό, αποδοχή ότι ορισμένες δοκιμές θα αποτύχουν και, κυρίως, μηχανισμός ώστε η γνώση που αποκτάται να μην παραμένει σε μεμονωμένες ομάδες ή ανθρώπους.

Η οργανωτική ετοιμότητα είναι επομένως και ικανότητα διαχείρισης αλλαγής.

Δύο διαφορετικές μορφές ετοιμότητας

Η διάκριση γίνεται πλέον πιο καθαρή.

Για το άτομο, η ετοιμότητα αφορά κυρίως:

κατανόηση, χρήση, δεξιότητες, κριτική σκέψη και ασφαλή όρια.

Για μια εταιρεία ή έναν οργανισμό, η εικόνα είναι ευρύτερη:

στρατηγική, χρήσεις και διαδικασίες, δεδομένα, άνθρωποι και δεξιότητες, διακυβέρνηση και ασφάλεια, ηγεσία και ικανότητα αλλαγής.

Ένας πολύ ώριμος χρήστης μπορεί να εργάζεται σε έναν οργανισμό που δεν είναι καθόλου έτοιμος.

Και ένας οργανισμός μπορεί να διαθέτει πολύ καλή στρατηγική και υποδομή, αλλά να δυσκολεύεται επειδή οι άνθρωποί του δεν έχουν ακόμη αποκτήσει τις απαραίτητες δεξιότητες ή την εμπιστοσύνη να αξιοποιήσουν την τεχνολογία.

Η ουσιαστική πρόοδος αρχίζει όταν τα δύο επίπεδα συναντηθούν.

Το σωστό ερώτημα

Ίσως λοιπόν το ερώτημα να μην είναι:

«Χρησιμοποιούμε ΤΝ;»

Αλλά:

«Έχουμε τις προϋποθέσεις για να τη χρησιμοποιούμε καλά;»

Η απάντηση δεν είναι στατική.

Η τεχνολογία αλλάζει, οι δυνατότητες εξελίσσονται και μαζί τους αλλάζουν οι δεξιότητες, οι κίνδυνοι και οι οργανωτικές απαιτήσεις.

Η ετοιμότητα δεν είναι ένα στάδιο που κατακτάται μία φορά.

Είναι η ικανότητα να μαθαίνουμε, να προσαρμοζόμαστε και να διατηρούμε την ανθρώπινη κρίση εκεί όπου εξακολουθεί να έχει σημασία.

Ετοιμότητα για την ΤΝ

Το εργαλείο Ετοιμότητα για την ΤΝ ακολουθεί αυτή ακριβώς τη διάκριση.

Προσφέρει δύο διαφορετικές διαδρομές αυτοαξιολόγησης: μία για το άτομο και μία για την εταιρεία ή τον οργανισμό.

Στόχος του δεν είναι να αποδώσει έναν «βαθμό τεχνολογίας», αλλά να δείξει πού υπάρχει ήδη ισχυρή βάση και σε ποια πεδία χρειάζεται περισσότερη δουλειά.

→ Δοκιμάστε το εργαλείο

Slug: den-arkei-logariasmos-chatgpt